آگهی!

نشان جدیدِ «اتاق فکر افغانستان»

به آگاهی همه دوستان ارجمند می رسانیم که نشانی وبگاهِ «اتاق فکر» به تغییر یافته است. علاقمندان پس از این، به نشانی جدید مراجعه فرمایند. http://thinkroomaf.wordpress.com

احزاب و گروه‌های فشار در افغانستان

اتاق فکر افغانستان در بیست و چهارمین نشست از سلسه نشست‌های هفته وار خود، موضوع «تفاوت میان احزاب و گروه‌های فشار» را در بخش»45 دقیقه دانشگاه» به بحث و بررسی گرفت.

همچنین در بخش «45 دقیقه سیاست»، این موضوع به گونه تطبیقی مورد گفتگو قرار گرفت.

در آغاز این نشست، عباس آرمان (گرداننده جلسه) ضمن معرفی بخش‌های مختلفِ جلسه به اعضای جدید اتاق، تاکید کرد که در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه، نقش اتاق‌های فکر در مدیریت سازمان‌های دولتی و غیردولتی بسیار مهم بوده و در کشور ما نیز لازم است تا روحیه‌ی استفاده از این اتاق‌ها در دستگاه‌های مختلف کشور تشویق شود.

در بخش «45 دقیقه دانشگاه»، سیدعبداللطیف سجادی در مورد » گروه‌های فشار» صحبت کرده و موارد زیر را به عنوان برجسته‌ترین ویژگی‌های این گروه‌ها برشمرد:

ـ گروه‌های فشار به جای تلاش برای گرفتن قدرت، می کوشند تا در تصمیم گیری‌های سیاسی و تصویب قوانین و مقررات، نفوذ کنند؛ در حالی که احزاب سیاسی تلاش می کنند تا قدرت را در دست گیرند و یا دست کم در آن سهیم شوند.

ـ فعالیت های گروه‌های فشار، غیررسمی و ناآشکار است؛ همان گونه که هویت آن‌ها نیز غیررسمی و ناآشکار می باشد. ولی احزاب سیاسی هویت و فعالیت‌های رسمی و آشکار دارند.

ـ  گروه‌های فشار از گذشته‌های بسیار دور تا کنون در نظام‌های سیاسی وجود داشته، در حالی که احزاب سیاسی پدیده ای مدرن اند که تنها چند سده از عمر آن‌ها می گذرد.

وی در ادامه، به نقش سیاسی گروه‌های فشار را نیز به گونه فهرست‌وار اشاره کرد:

ـ بسیاری از گروه‌های فشار در هنگام انتخابات می کوشند از نامزدانی پشتیبانی کنند که از منافع آن‌ها پاسداری کنند.

ـ خود را به دستگاه قانون‌گذاری نزدیک می کنند تا با نفوذ در آن، بتوانند لوایح را به سود خود به تصویب برسانند.

 ـ برای آن که بتوانند در میان مردم محبوبیت پیدا کنند، به فعالیت‌هایی دست می زنند تا افکار عمومی را به سوی خود جلب سازند.

در بخش تطبیقی این بحث، مرتضی معراج با اشاره به ویژگی‌های برشمرده برای احزاب سیاسی و گروه‌های فشار، یادآور شد که بیشترِ احزاب کنونی افغانستان، نه ویژگی‌های احزاب سیاسی مدرن را دارند و نه کارایی گروه‌های فشار را.

زیرا مهم‌ترین ویژگی یک حزب سیاسی، تلاش برای کسب قدرت و یا سهیم شدن در آن از راه‌های قانونی، دموکراتیک و مسالمت آمیز است؛ همان گونه که ویژگی برجسته یک گروه فشار نیز نفوذ در دستگاه‌های قانون گذاری، اجرایی و قضایی می باشد.

در حالی که برجسته ترین ویژگی احزاب کنونی کشور، فردمحوری و انحصار همه‌ی اختیارات و صلاحیت‌های حزبی در چنگ یک فرد و یا حلقه خاصی است که همه‌ي برنامه‌ها و فعالیت‌های آن برای دست‌یابی یک فرد و یا حلقه‌ی خاص به امتیازات فردی و شِبه فردی تنظیم می شود و اگر گاهی سیاست‌ها و برنامه‌های این احزاب، از این چهارچوب فراتر رود، تنها جنبه شعاری دارد، نه بُعدِ عملی.

وی افزود: «از همین رو، همواره میان سیاستِ اِعلامی و سیاستِ اِعمالی آن‌ها تناقض و ناسازگاری آشکار وجود دارد و هیچگاه این دو سیاست با هم قابل جمع نیست. آن چه عملاً دیده می شود، معامله‌های پشت پرده است که تنها منافع یک فرد را تامین می کند و هر گاه، پای منفعت فرد یا منافع افراد دیگر به میان می آید، کشمکش و دشمنی نیز آغاز می‌شود و تا مرز انشعاب و چندپارچگی نیز پیش می‌رود.

بنا بر این می توان نتیجه گرفت که احزاب کنونی نه تنها مردمی و دموکراتیک نیستند، بلکه «شبکه‌های تبلیغاتی» اند که در انحصار یک فرد (یا چند فرد مشخص) قرار گرفته و تنها از منافع آن‌ها پاسداری می کنند.»

در زیربخشِ «بررسی قوانین افغانستان»، عنایت الله حفیظ در ادامه‌ی سلسله بحث‌های مربوط به قوانین کشور، به ارزیابی قانون کار در افغانستان پرداخت و به برخی از ویژگی‌های آن اشاره کرد. او گفت که این قانون بر خلاف تصور عمومی، بر موسسات دولتی و غیردولتی (هردو) نافذ است و کارمندان موسسات غیردولتی نیز می توانند با استناد به آن، از امضای قراردادهای ناعادلانه سر باز زده و خواهان تطبیق قانون کار افغانستان شوند.

در پایان نشست، دستورکار هفته‌ی آینده تعیین شد:

در بخش دانشگاهی:

یحیا نبوی و محمد آهنگران: ادامه بحث پیرامون «تفاوت‌ها میان گروه‌های فشار و احزاب»

عنایت الله حفیظ در باره‌ی «وضعیت احزاب و گروه‌های فشار در افغانستان»

اعضای جلسه:

1. جلیل احمد عبادی (دانشگاه خاتم النبیین، دانشکده حقوق)
2. حمیدالله نظری (دانشگاه کابل، دانشکده ادبیات)
3. سیدمهدی هاشمی (دانشگاه کابل، جامعه شناسی و فلسفه)
4. محمد حسین قره باغیان (دانشگاه کابل، دانشکده ادبیات)
5. محمدنعیم نوری (دانشگاه کابل، دانشکده علوم سیاسی)
6. مصطفی احمدی (دانشگاه خاتم النبیین، دانشکده حقوق)
7. عنایت الله حفیظ (دانشگاه اندرا گاندی، دانشکده حقوق)
8. نجیب الله اعتمادی (دانشگاه کابل، دانشکده جامعه شناسی)
9. فرید احمد سریر (دانشگاه مشعل، دانشکده اقتصاد)
10. یحیی نبوی (دانشگاه ابن سینا، دانشکده علوم سیاسی)
11. محمد آهنگران (دانشگاه ابن سینا، دانشکده علوم سیاسی)
12. علی رضا نوروزی (دانشگاه خاتم النبیین، دانشکده حقوق)
13. سیدعبداللطیف سجادی (دانشگاه خاتم النبیین، دانشکده علوم سیاسی)
14. کاظم معین (دانشگاه کابل، دانشکده علوم اجتماعی)
15. محمد رضا رضایی (دانشگاه کاتب، دانشکده علوم سیاسی)
16. مرتضی معراج (دانشگاه تعلیم و تربیه، دانشکده علوم اجتماعی)
17. عباس آرمان (دانشگاه ابن سینا، دانشکده علوم سیاسی)

بیست و سومین نشست اتاق فکر: کارویژه های پنهان احزاب

«کارویژه های پنهان احزاب» و بحث تطبیقی آن در مورد احزاب کنونی افغانستان، محورِ نشستِ این هفته اتاق فکر بود.

در آغاز این نشست، عباس آرمان (گرداننده جلسه) بخش های مختلفِ جلسه را به اعضای جدید اتاق معرفی کرد. او یکی از اهداف کاربردی جلسات اتاق فکر را نهادینه کردن رویکرد دانشگاهی در برخورد با مشکلات و حل آنها دانسته و افزود: «عملگرایی محض در نهادهای تصمیم گیری می تواند نتایج زیان باری به بار آورد. در نُه سال اخیر، در ادارات و نهادهای حکومتی و غیرحکومتی کشور، توجه به تفکر و یافتن راه حل های علمی برای حل مشکلات، جایگاه شایسته خود را نیافته است».

پس از آن در زیربخش «تشریح اهداف»، سید روح الله هاشمی به خوانش و تبیین اهداف دهگانه اتاق فکر افغانستان پرداخت.

به دنبال وی، یحیی نبوی در باره چگونگی پیشرفت مراحل تدوین استراتژی توسعه سیاسی اتاق گزارشی به اعضا ارائه داد.

مرتضی معراج نیز از کارکردها و دستاوردهای اتاق در فعالیت های انترنتی ــ به ویژه فیس بوک ــ گزارش داد. وی شمار مراجعه کنندگان به وبلاگ اتاق فکر و نشانی فیس بوک آن را قابل توجه دانست و افزود که به زودی گزارش فعالیت های کارگروه های تشکیل شده در اتاق های کار، در بخشی خاص از وبلاگ به نشر خواهد رسید.

سپس در بخش «45 دقیقه دانشگاه»، عارف اخلاصی «کارویژه های پنهان و مثبت احزاب» را به ترتیب زیر برشمرد:

• انسانی کردن روابط سیاسی
• همکاری با موسسات اقتصادی و بازرگانی
• ایجاد شغل از طریق استخدام افراد
• سازگارکردن تازه واردان و افراد منزوی با جامعه

سخنران دیگر این بخش، کاظم معین بود که به شماری از «کارویژه های پنهان و منفی احزاب» پرداخت. این کارویژه ها در عملکردهای احزاب کنونی افغانستان به چشم می خورد که عبارت است از:

1. طرح شعارهای افراطی نژادی، دینی، مذهبی و زبانی برای رسیدن به قدرت
2. ایفای نقش یک گروه بازرگانی برای معامله سیاسی، به جای دستیابی به هم پیمان سیاسی
3. دارای هزینه های هنگفت از منابع نامعلوم

در ادامه برنامه، عنایت الله حفیظ در زیربخش «قانون«، بخش هایی از قانون اساسی کشور ـــ از جمله فصل دوازدهم آن ـــ را مورد انتقاد قرار داده و افزود که این بخش فاقد عنصر «استمرار» است.

در پایان نشست، طبق معمول دستور کار جلسه هفته آینده به قرار زیر تعیین شد:

در بخش سیاسی:

سخنران مهمان: عارف رحمانی، عضو مجلس نمایندگان

در بخش دانشگاهی:

یحیی نبوی و سید عبداللطیف سجادی در باره «تفاوت ها میان گروه های فشار و احزاب»

عنایت الله حفیظ در باره «کاستی های موجود در قانون اساسی افغانستان»

در بخش چه خبر:

اخبار خارجی: محمدحسین قره باغیان

اخبار داخلی: محمد رضا رضایی

اعضای جلسه:

1. محمد مهدی فصیحی (دانشگاه مفید – دانشکده علوم سیاسی)
2. حمیدالله نظری (دانشکده ادبیات – دانشگاه کابل)
3. سید مهدی هاشمی (دانشگاه کابل– جامعه شناسی و فلسفه)
4.  محمد حسین قره باغیان (دانشگاه کابل – دانشکده ادبیات)
5. محرم علی شیبر (دانشگاه تعلیم و تربیه – جامعه شناسی و فلسفه)
6. مصطفی احمدی (دانشگاه خاتم النبیین – دانشکده حقوق)
7. عنایت الله حفیظ (دانشگاه اندرا گاندی – دانشکده حقوق)
8. سید روح الله هاشمی (دانشگاه ابن سینا – دانشکده علوم سیاسی)
9. فرید احمد سریر (دانشگاه مشعل – دانشکده اقتصاد)
10. یحیی نبوی (دانشگاه ابن سینا- دانشکده علوم سیاسی)
11. محمد عارف اخلاصی (دانشگاه ابن سینا – دانشکده علوم سیاسی)
12. محمد آهنگران (دانشگاه ابن سینا – دانشکده علوم سیاسی)
13. یحیی اختیاری (دانشگاه کابل – دانشکده ژورنالیزم)
14. سید عبداللطیف سجادی (دانشگاه خاتم النبیین- دانشکده علوم سیاسی)
15. رحیم الله مرادی (دانشگاه کابل –  دانشکده اقتصاد)
16. کاظم معین (دانشگاه کابل – دانشکده علوم اجتماعی)
17. ابوذر معذوری (دانشگاه کاتب – دانشکده علوم سیاسی)
18. مرتضی معراج (دانشگاه تعلیم و تربیه – دانشکده علوم اجتماعی)
19. محمد رضا رضایی (دانشگاه کاتب – دانشکده علوم سیاسی)
20. عباس آرمان (دانشگاه ابن سینا – دانشکده علوم سیاسی)

بیست و دومین نشست اتاق فکر

«آسیب شناسی احزاب سیاسی افغانستان»، موضوع بیست و دومین نشست هفتگی «اتاق فکر» در هفته گذشته بود. در آغاز این نشست، بخش های مختلف نشست، اهداف اتاق فکر و پیشرفت ها در زمینه تدوین استراتژی توسعه سیاسی در افغانستان توسط  عباس آرمان، مرتضی معراج و یحیی نبوی تشریح شد.

پیش از شروع بخش «چه خبر؟»،  برای آشنایی اعضای جلسه با اعضای جدید، برنامه 10 دقیقه ای «معارفه» انجام گرفت.

در بخش «چه خبر؟» همان گونه که درهفته پیش تعیین شده بود، یحیی اختیاری خبرهای داخلی، رحیم الله مرادی اخبار خارجی و عنایت الله حفیظ اخبار منتشرنشده در رسانه ها را به آگاهی اعضای جلسه رساندند.

سپس چند تن از اعضا، خبر بی نتیجه ماندن شمار زیادی از شرکت کنندگان در کانکور را مهم ارزیابی کرده و تصمیم گرفته شد تا برای بحث و گفتگویی بیشتر، یک «اتاق کار» با عضویت محمد رضا رضایی، عنایت الله حفیظ، یحیی نبوی و عارف اخلاصی تشکیل شود.

همچنین سید لطیف سجادی به عنوان دبیر اول و ابوذر معذوری به عنوان دبیر دوم جلسات اتاق فکر، برگزیده شدند.

سپس در بخش «45 دقیقه دانشگاه»، مرتضی معراج در باره آسیب های موجود در احزاب سیاسی فعال در کشور سخنرانی کرد.

وی بحث در باره آسیب ها و کاستی های موجود در احزاب کنونی را منوط به شناخت ویژگی ها و کارویژه های احزاب سیاسی در جوامع مردم سالار دانست و افزود:

با توجه به تعریف احزاب سیاسی، هر حزب در نظام های مبتنی بر مردم سالاری، ناگزیر است پنج ویژگی داشته باشد که عبارت است از:

1. پایداری و تداوم کاری
2. اشتراک اعضای حزب در هدف، گرایش، باور و اندیشه
3. داشتن تشکیلات منظم
4. بهرمندی از پشتیبانی مردم
5. تلاش برای گرفتن قدرت و یا سهیم شدن در قدرت از راه های قانونی و مسالمت آمیز

افزون بر داشتن ویژگی های یادشده، احزاب باید دست کم در 12 زمینه، کارایی و فعالیت چشمگیر داشته باشند که از آنها به عنوان «نقش احزاب» و یا «کارویژه های احزاب» یاد می شود. این کارویژه ها از این قرار است:

• احزاب، پل میان دولت و ملت اند.
• به مردم، آموزش سیاسی می دهند.
• زمینه را برای مشارکت مردم در فعالیت های سیاسی فراهم می کنند.
• برای برقراری عدالت اجتماعی می کوشند.
• در راستای نهادینه سازی فرهنگ کثرت گرایی تلاش می کنند.
• در هنگام انتخابات برای به دست آوردن آرای مردم، رقابت می کنند.
• برای «گردش قدرت»، تلاش و از انحصار آن در دست یک فرد یا گروه، جلوگیری می کنند.
• تلاش می کنند تا زمینه برای گردشِ «چرخه نخبگان» فراهم شود.
• بر کارکردهای دولت، نظارت می کنند.
• برای حاکمیت قانون و حکومت داری خوب تلاش می ورزند.
• طرح ها و برنامه های سیاسی را آماده و ارائه می کنند.
• از فروپاشی نظام مردم سالار جلوگیری و فرهنگ مردم سالاری را نهادینه می کنند.

با توجه به ویژگی ها و کارویژه های یادشده، احزاب سیاسی در کشور، آن ویژگی های پنجگانه و این کارویژه های دوازده گانه را ندارند.

این که چرا احزاب فعلی از آن ویژگی ها و این کارویژه ها محروم اند، علت های متعددی دارد که به مهمترین آنها اشاره می کنیم: تعدد فراوان احزاب سیاسی و بنیانگذاری بیشتر آنها بر پایه روحیه جنگی، معامله های سیاسی، انشعاب های ناشی از عقده و انتقام گیری، همچنان تمویل شماری از آنها توسط کشورهای بیرونی، محدودشدن برخی از آنها در چوکات قوم، زبان و منطقه، نداشتنِ برنامه و استراتژی، فردگرایی و قهرمان پروری، عدم ارائه خدمات برای مردم، قحط الرجالی (نبودِ سیاستمداران حرفه ای)، ساختارهای سنتی و ناکارا و نیز تلاش حکومت برای جلوگیری از پیدایش و بالندگی احزاب نیرومند و پویا.

در ادامه برنامه، عنایت الله حفیظ نیز در زمینه آسیب شناسی احزاب در افغانستان یادآور شد که سازمان های سیاسی در جامعه ما دچار آسیب های زیر نیز شده اند:

• ناآگاهی مردم از نقش و کارکردهای احزاب در تنظیم امور جامعه
• نبود جایگاه شایسته احزاب در قانون اساسی
• ناسازگاری ساختارهای احزاب موجود در کشور با ساختارهای احزاب مدرن و مردم سالار
• وجود فقر شدید درمیان مردم
• تاثیرات ویرانگر و دوامدار جنگ های داخلی سی ساله بر عرصه های مختلف و ساختارهای سیاسی

در بخش پایانی این نشست، مسئولیت های اعضا برای هفته آینده این گونه تعیین شد:

• در بخش دانشگاهی و سیاسی: سخنرانی کاظم معین و عارف اخلاصی در مورد کارویژه های پنهان احزاب
• در بخش قانون، عنایت الله حفیظ – سخنرانی در باره کاستی های موجود در قانون اساسی افغانستان

در بخش چه خبر؟، فرید احمد سریر – اخبار خارجی؛ ابوذر معذوری – اخبار داخلی

 

اعضای حاضر در جلسه:

محمد مهدی فصیحی (دانشگاه مفید – دانشکده علوم سیاسی)، سید عبداللطیف سجادی (دانشگاه خاتم النبیین- دانشکده علوم سیاسی)، سید مهدی هاشمی (دانشگاه تعلیم و تربیه – جامعه شناسی و فلسفه)، محرم علی شیبر (دانشگاه تعلیم و تربیه – جامعه شناسی و فلسفه)، مصطفی احمدی (دانشگاه خاتم النبیین – دانشکده حقوق)، عنایت الله حفیظ (دانشگاه اندرا گاندی – دانشکده حقوق)، فرید احمد سریر (دانشگاه مشعل – دانشکده اقتصاد)، یحیی نبوی (دانشگاه ابن سینا- دانشکده علوم سیاسی)، مرتضی معراج (دانشگاه تعلیم و تربیه – دانشکده علوم اجتماعی)، محمد عارف اخلاصی (دانشگاه ابن سینا – دانشکده علوم سیاسی)، محمد آهنگران (دانشگاه ابن سینا – دانشکده علوم سیاسی)، عباس آرمان (دانشگاه ابن سینا – دانشکده علوم سیاسی)، یحیی اختیاری (دانشگاه کابل – دانشکده ژورنالیزم)، رحیم الله مرادی (دانشگاه کابل –  دانشکده اقتصاد)، کاظم معین (دانشگاه کابل – دانشکده علوم اجتماعی)، ابوذر معذوری (دانشگاه کاتب – دانشکده علوم سیاسی) و محمد رضا رضایی (دانشگاه کاتب – دانشکده علوم سیاسی)

بیست و یکمین نشست اتاق فکر افغانستان برگزار شد

بیست و یکمین نشست اتاق فکر در هفته گذشته زیر نام «احزاب، تعاریف و ویژگی ها» برگزار شد. در آغاز این نشست، گرداننده نشست های اتاق فکر، آقای عباس آرمان در مورد بخش های مختلف جلسه اتاق جهت آشنایی اعضای جدید با این بخش ها توضیحاتی را ارائه کرد.

وی دو بخش اصلی جلسه را تحت عناوین «45 دقیقه سیاست» و «45 دقیقه دانشگاه» معرفی کرد و در ادامه با اشاره به این نکته که مباحث سیاسی درمورد رویدادهای افغانستان باید بر مبانی دانشگاهی استوار باشد، پیشنهاد کرد که بخش دانشگاهی پیش تر از بخش سیاسی اجرا شود تا بتوان روندها و رخدادهای سیاسی در کشور را با درنظرداشت پایه های پذیرفته شده علمی به گونه ای درست، تجزیه و تحلیل کرد.

پس از آن، مرتضی معراج درمورد اهداف تشکیل اتاق فکر صحبت کرد و از تلاش برای توسعه و نهادینه سازی ارزش های مردم سالاری در جامعه به عنوان اهداف کلیدی این اتاق یاد کرد و افزود:  برای رسیدن به این آماج، اتاق فکر تدوین راهبرد توسعه سیاسی را در دست کار دارد.

یحیی نبوی ضمن ارائه گزارشی از روند تدوین این راهبرد، بر لزوم استفاده از دیدگاه های استادان دانشگاه در مرحله تدقیق آن تاکید کرد.

در ادامه نشست، مراسم معارفه اعضای جدید صورت گرفت و بخش «چه خبر؟» به اجرا درآمد که در بخش خارجی، به تحولات اخیر در کشورهای عربی اختصاص داشت و در بخش داخلی، اخبار مختلف مربوط به رویدادهای تروریستی، مسئله دادگاه ویژه انتخاباتی و رد بودجه سال 1390 از سوی مجلس نمایندگان مطرح شد.

در بخش دانشگاهی نیز کاظم معین از اعضای جلسه، طبق برنامه ریزی هفته پیش، نتیجه تحقیقات خود را تحت عنوان «احزاب، تعاریف و ویژگی ها» در قالب سخنرانی ارائه کرد. او کارکردهای احزاب را در سه مورد دسته بندی کرد:

1 – کارکرد آشکار احزاب

2 – کارکرد پنهان احزاب

3 – کارکرد فرهنگی ـ سیاسی احزاب

سپس دستور کار جلسه هفته بعد در بخش دانشگاهی، بحث اختصاصی در مورد «کارکردهای آشکار احزاب» تعیین شد و در بخش سیاسی، بحث تطبیقی این کارکردها درمورد احزاب موجود کشور قرار شد که در این زمینه، آقای کاظم معین تحقیقات بیشتر در باره کارکردهای آشکار احزاب در نظام های مردم سالار را بر عهده گیرد و در بخش سیاسی، آقای مرتضی معراج در مورد «آسیب شناسی احزاب در افغانستان» به صورت تطبیقی سخنرانی نماید.

آقای عنایت الله حفیظ نیز سلسله مباحثی پیرامون قانون اساسی و توافقنامه های افغانستان را در 10 دقیقه اول بخش دانشگاهی به پیش خواهند برد.

اعضای شرکت کننده در این جلسه:

عباس آرمان(دانشگاه ابن سینا -  دانشکده علوم سیاسی)،مرتضی معراج (دانشگاه تعلیم و تربیه – دانشکده علوم)، یحیی نبوی (دانشگاه ابن سینا -  دانشکده علوم سیاسی)، محمد عارف اخلاصی (دانشگاه ابن سینا -  دانشکده علوم سیاسی)، عنایت الله حفیظ (دانشگاه تعلیم و تربیه، دانشکده زبان و ادبیات)،جواد دادبان (دانشگاه کابل- دانشکده حقوق و علوم سیاسی)، نجیب الله اعتمادی (دانشگاه کابل، فلسفه و جامعه شناسی)،عبدالرحیم مرادی (دانشگاه کاتب – دانشکده علوم سیاسی)، ابوذر معذوری (دانشگاه کاتب، حقوق)، کاظم معین (دانشگاه کابل – جامعه شناسی و فلسفه)، مصطفی احمدی (دانشگاه خاتم النبیین –حقوق)، یحیی اختیاری ( دانشگاه کابل – ژورنالیزم) و فرید احمد سریر( دانشگاه کابل، دانشکده اقتصاد)

هجدهمین نشست اتاق فکر

هجدهمین نشست اتاق فکر با شرکت 15 تن از دانش‌‌آموختگان،‌ دانشجویان و رسانه‌گران جوان کشور برگزار شد. در آغاز این نشست، عباس آرمان، گرداننده‌ی دوره‌ای جلسات اتاق فکر در باره‌ی دو بخش عمده‌ی جلسه به دانشجویان و دانش‌آموختگان تازه‌پیوسته به جمع اتاق فکر، معلومات داد و افزود: جلسات اتاق فکر در دو بخش سیاسی و دانشگاهی به مباحثه و تبادل اطلاعات و نظر می‌پردازد:

بخش نخست آن، «چه خبر؟» نام دارد و اعضای اتاق در 45 دقیقه، رخدادهای مهم سیاسی روز و هفته را در دو ساحه خارجی و داخلی به اطلاع یکدیگر می‌رسانند. همچنین در بخش سیاسی «چه خبر؟»، هر ماه یک مهمان سیاستمدار، کارشناس سیاسی، عضو پارلمان، نظریه‌پرداز سیاسی و یا روزنامه‌نگار صاحب‌نظر، به جلسه دعوت می‌شود و وی در 20 دقیقه درباره موضوعی که پیشاپیش از طرف اعضای اتاق تعیین شده است، صحبت می‌کند و برای 10 دقیقه دیگر نیز به دیدگاه‌های اعضای اتاق دراین مورد گوش می‌دهد.

بخش دوم این نشست که آن هم 45 دقیقه را در بر می‌گیرد، به مباحث دانشگاهی اختصاص دارد.
قابل ذکر است که جلسات آغازینِ این بخش با شرکت و نظارت استادان دانشگاه‌های ابن سینا، کاتب و خاتم النبیین همراه بود که دیدگاه‌ها و سخنرانی‌های این اساتید برای اعضای اتاق، راهگشا و الهام بخش بوده است.
پس از هفت جلسه نخست، اعضای اتاق با توجه به خطوطی که مشخص شده بود، تحقیقات خود را آغاز کردند و در هر نشست، دو تن از اعضا در باره‌ی مردم‌سالاری به سخنرانی می‌پردازند که این روند در کنار پیشبرد روند تدوین «استراتژی توسعه سیاسی»، به افزایش دانش و همچنین بالارفتن توانایی سخنرانی اعضای اتاق فکر، منجر می‌شود.

پس از آن، آقای محمد رضا رضایی، یکی از اعضای اتاق فکر، در مورد مناسبت‌های هفته که یکی از آن‌ها «روز جهانی کتاب» بود، صحبت کرد.

مرتضی معراج، یکی از سخنرانان دوره‌ای اتاق فکر، طبق معمول به تشریح اهداف اتاق فکر پرداخت و خاطر نشان کرد که اتاق فکر در راستای تحقق اهداف ذیل حرکت می‌کند:

1 ـ توسعه‌ی ارزش‌های انسانی

2 ـ نهادینه سازی مردم سالاری

3 ـ زدایش سنت‌های ضد انسانی

4 ـ پرورش نسل جدید از سیاستمدارانِ معتقد به مردم سالاری

5 ـ فراهم آوری زمینه برای گردش نخبگان در حکومت

7 ـ سیاست سازی و تدوین برنامه‌های مختلف برای حاکمیت شایسته سالاری

8 – و…

یحیی نبوی، یکی دیگر از سخنرانان دوره‌ای اتاق فکر، درمورد سیر تدوین این استراتژی و مباحث گذشته معلومات داد و افزود که تا کنون در بخش مباحث دانشگاهی روند تدوین استراتژی توسعه سیاسی به طور دوام‌دار پیگیری شده است و در این مورد مباحث از آسیب شناسی روند مردم سالاری در کشور شروع شده و پس از بررسی و نقد استراتژی توسعه‌ی ملی و دیگر اسناد کنفرانس‌های چندگانه درمورد افغانستان، به آنجا رسیده که باید ارزش‌های مردم سالارانه بیش از پیش تبلیغ و ترویج شود.

به همین منظور بحث‌ها روی «مردم‌سالاری، تعریف‌ها، ارزش‌ها، عناصر و انواع مردم‌سالاری و انتقادات وارده بر آن، تعارضات و سازگاری یا ناسازگاری آن با دین و چالش‌های تطبیق آن در کشور» در جلسات اخیر متمرکز بوده است.

بعد از سپری شدن بخش «چه خبر؟»، در بخش دوم، همان طور که از هفته پیش برنامه ریزی شده بود، آقای عنایت حفیظ (دانشجوی کارشناسی ارشد توسعه منطقه ای) درباره‌ی «قانون و چالش‌های تطبیق آن» سخنرانی کرد. پس از آن آقای محمدعارف اخلاصی (دانشجوی دوره کارشناسی علوم سیاسی) درباره‌ی «مردم‌سالاری؛ ارزش یا روش؟» صحبت کرد.

در پایان جلسه، دستور کارِ هفته آینده مشخص گردید.

شرکت کنندگان این جلسه:

1. مهندس جاوید، فارغ التحصیل رشته شهرسازی، دانشگاه استانبول،‌ ترکیه
2. خلیل هاشم، فارغ التحصیل دوره کارشناسی علوم سیاسی، دانشگاه تهران
3. طاهر زاهدی، فارغ التحصیل دوره کارشناسی ثقافت اسلامی، دانشگاه بلخ
4. فروغ بهسودی، فارغ التحصیل رشته ادبیات، دانشگاه کابل
5. یحیی نبوی، دانشجوی دوره کارشناسی علوم سیاسی در دانشگاه ابن سینا، کابل
6. محمد عارف اخلاصی، دانشجوی دوره کارشناسی علوم سیاسی، دانشگاه ابن سینا، کابل
7. روشن یوسفی، دانشجوی دوره کارشناسی علوم سیاسی در دانشگاه ابن سینا، کابل
8. سید لطیف سجادی، کتابدار در دانشگاه خاتم النبیین، کابل
9. محمد رضا رضایی، دانشجوی دوره کارشناسی علوم سیاسی در دانشگاه کاتب، کابل
10. مصطفی احمدی، دانشجوی دوره کارشناسی حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه کابل
11. مهدی آریا، دانشجوی دوره کارشناسی کارگردانی سینما، دانشگاه کابل
12. ابوذر معذوری، دانشجوی دوره کارشناسی حقوق، دانشگاه کاتب، کابل
13. باقر محمدی، دانشجوی علوم اجتماعی، دانشگاه کابل
14. عباس آرمان، دانشجوی دوره کارشناسی علوم سیاسی، دانشگاه ابن سینا، کابل
15. مرتضی معراج، فارغ التحصیل دوره کارشناسی علوم اجتماعی، دانشگاه تعلیم و تربیه، کابل

اتاق فکر؛ هدف‌ها و فعالیت‌ها

آشنایی با اتاق فکر

اتاق فکر، کانون نشست‌ها و گفتمان‌های خودجوشِ شماری از نخبگان، دانش‌آموختگان، دانشجویان، روزنامه‌نگاران و کارشناسان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است که خواستار مشارکت فعال‌تر در فرایند تقویت و گسترش مردم‌سالاری در کشور اند. این اتاق، کار خود را از خزانِ سال روان آغاز کرده و تا کنون 18 نشستِ هفته‌وار داشته است.

اهداف اتاق فکر

برنامه‌ها و فعالیت‌های اتاق فکر برای دست‌یابی به اهداف زیر انجام می‌گیرد:

1. گسترش ارزش‌های انسانی در کشور با توجه به قانون اساسی و اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر
2. تلاش‌ برای نهادینه‌سازی اصول و فرهنگ مردم‌سالاری و ارزش‌های حقوق بشری
3. کاهش سنت‌های ناسازگار با ارزش‌های انسانی و پشتیبانی از سنت‌های سودمند برای جامعه و همراستا با این ارزش‌ها
4. تقویت و گسترش آزادی‌های فردی به رسمیت شناخته‌شده در اسناد داخلی و بین المللی، به ویژه آزادی اندیشه و آزادی بیان
5. پرورش نسل تازه‌ای از سیاستمداران باورمند به مردم‌سالاری و ارزش‌های آن
6. زمینه‌سازی برای پایه‌گذاری یک حزب سیاسی نیرومند و باورمند به مردم‌سالاری و ارزش‌های حقوق‌بشری
7. چانه‌زنی و رایزنی با چهره‌ها، نهادها و گروه‌های سیاسیِ باورمند به مردم‌سالاری در داخل و خارج از کشور
8. راه‌اندازی برنامه‌های گسترده‌ی انترنتی برای دریافت اندیشه‌ها، دیدگاه‌ها و پیشنهادهای نخبگان، دانش‌آموختگان، دانشجویان و فرهنگیان خارج از کشور و شریک‌ساختنِ برنامه‌ها و دستاوردهای اتاق فکر با شهروندانی که به انترنت دسترسی دارند.
9. گسترش شاخه‌های اتاق فکر در پایتخت و ولایت‌ها
10. تهیه و تدوین استراتژی کلان توسعه‌ی سیاسی

فعالیت‌های اتاق فکر

یکی از مهم‌ترین وظایف این نشست‌ها، آسیب‌شناسی فرایند مردم‌سالاری پس از تشکیل نظام جدید است.

به همین منظور، چندین جلسه با حضور برخی از استادان دانشگاه‌های کابل و کارشناسان سیاسی برگزار شده و روند حرکت کشور به سوی استقرار مردم‌سالاری و نهادینه‌سازی ارزش‌های آن، مورد بررسی و آسیب‌شناسی قرار گرفته است.

این آسیب‌شناسی و بررسی‌ها پیرامون دو محور متمرکز بوده است:

• بازخوانی اسناد مربوط به کنفرانس‌های بین المللی برگزار شده در مورد افغانستان و استراتژی توسعه‌ی ملی افغانستان
• بررسی عمده‌ترین مشکلات فراراهِ گسترش و نهادینه‌سازی مردم‌سالاری در کشور

نتیجه‌گیری از بحث‌ روی محور اول، دو نکته‌ی زیر را برجسته کرد:

1 ـ در روند کنفرانس‌های مربوط به افغانستان و همچنین برنامه‌ی توسعه‌ی ملی افغانستان، به عرصه‌ی اقتصاد، توجه بیشتری صورت گرفته ولی مبحث توسعه سیاسی ـ فرهنگی در حاشیه مانده است.

2 ـ از این رو، لازم است یک استراتژی مشخص و همسان با برنامه توسعه‌ی ملی افغانستان تدوین شود.

استراتژی که اتاق فکر باید تدوین کند، از جهاتی متفاوت تر از «استراتژی توسعه‌ی ملی» خواهد بود که با توجه به مشکلات اجتماعی جامعه ساخته خواهد شد؛ زیرا استراتژی توسعه‌ی ملی که دولت ساخته ــ‌ از آن جا که از بیرون وارد شده است‌ــ با واقعیت‌های اجتماعی افغانستان، چندان سازگاری و همخوانی‌ ندارد.

در محور دوم نیز که مربوط به مشکلات گسترش و تقویت مردم‌سالاری می‌شود، نکات زیر، برجسته تشخیص داده شد:

1 ـ نگاه تک‌بُعدی و شکلی به زیرساخت‌های دولت‌سازی و مردم‌سالاری

ایجاد، تقویت و گسترش مردم‌سالاری دارای دو بُعد مادی و معنوی همزیست است و باید هر دو بعد در کنار یکدیگر و به صورت همزمان پیش برده شوند.

اما متاسفانه در ده سال گذشته، توجه به جنبه شکلی و مادی آن بیشتر از جنبه‌های معنوی و ارزشی اش بوده است. به ویژه در عرصه‌ی دولت‌سازی و ایجاد نهادهای مردم‌سالار، تلاش برای ساخت بدنه‌ی فیزیکی با سرمایه‌گذاری برای گسترش و تبلیغ مفاهیم ارزشی آن همزمان و همسان نبوده است.

از این رو، اتاق فکر، ریشه‌ی بسیاری از مشکلات کنونی در حکومت و پارلمان کشور و نهادهای حقوق بشری را در رشد یک‌جانبه‌ی ساختارهای شکلی و کم‌توجهی ــ‌ و حتا بی‌توجهی‌ــ به روندهای آگاهی‌دهی و نهادینه‌سازی ارزش‌های مردم‌سالارانه می‌داند.

2 ـ سقوط پروژه‌ی ساختارسازی به دست نیروهای مخالف یا نامناسب با مردم‌سالاری و سوء استفاده کننده

همان گونه که گفته شد، افزون بر آن که به گسترش و نیرومندسازی جنبه‌ی معنوی مردم‌سالاری توجه لازم صورت نگرفته، به نیروهای بی‌باور به مردم‌سالاری ــ‌ و حتا دموکراسی‌ستیزــ بیشتر میدان داده شده است و آن‌ها برای ایجاد ساختارهای مادی در راس فعالیت‌ها قرار گرفته اند.

3 ـ به حاشیه رانده شدن روشنفکران و نیروهای فعال و باورمند به مردم‌سالاری

در نُه سال اخیر، نیروهای مردم‌سالار به طور جبری تحت فشار جریان شکلی‌سازی مردم‌سالاری قرار گرفته اند و از همین رو، می‌بینیم که حرکت‌های دموکراتیک، تنها جنبه‌ی نمادین پیدا کرده است.

بازیگران اصلی میدان سیاست، کوشیده اند تا از راه تدلیس‌کاری در چهره‌ی سیاست‌های فاشیستی و برنامه‌های دموکراسی‌ستیز و نمادین‌سازی روند مردم‌سالاری، بر سر هواداران دموکراسی و فعالان جامعه‌ی مدنی و حقوق بشر شیره بمالند و با سرگرم‌کردن آن‌ها به برگزاری کارگاه‌های آموزشی پرهزینه و صدور اعلامیه‌های میان‌تُهی و سخنرانی‌های آکنده از مبالغه و اغراق، این نیروهای فعال را آرام آرام به حاشیه برانند.

از همین رو، جنبه معنوی و فکری مردم‌سالاری، از متنِ روند، بیرون رانده شده و در نتیجه، نیروهای اصیل و باورمند به مردم‌سالاری روز به روز منزوی‌تر می‌شوند.

این امر سبب شده است که با گذشت یک دهه از آغاز فرایند مردم‌سالاری و فروریزی نظام طالبان که دشمن سوگند‌خورده‌ی دموکراسی، جامعه‌ی مدنی و ارزش‌های حقوق‌بشری است، اکنون بار دیگر، از طریق برنامه‌ی «صلح با برادران ناراضی»، حدود سی میلیون شهروند راضی کشور، دست‌بسته و دربَست در چنگ دشمنان‌ چندآتشه‌ی مردم‌سالاری سپرده می‌شوند.

3 ـ گوشه‌نشینی خودِ روشنفکران و نیروهای باورمند به دموکراسی

مسئله دیگری که باید یادآوری شود، گوشه‌نشینی خود روشنفکران و نیروهای مردم‌سالار است. تسلط نیروهای غیرمردم‌سالار بر تمام شئون دولت، ناامیدی گسترده‌ای را در میان قشرهای روشنفکر و فرهنگی کشور به میان آورده که از نظر روانی ضربه‌ای غیرقابل جبران بوده و عاملی شده است تا حرکت‌های همگرایانه، به سوی گرایش‌های قبیله‌ای و قومی سوق پیدا کند و از درون این ناامیدی‌ها و سرخوردگی‌ها، گروه‌های فشار با گرایش‌های افراطی سر برآورند و همین امر، ذهن شمار قابل ملاحظه‌ای از روشنفکران را به خود معطوف و مشغول کرده اند.

درواقع می‌توان ادعا کرد که به حاشیه رانده‌شدن و در حاشیه‌ماندنِ روشنفکران، اکنون نیرومندترین پشتیبان فکری نظریه‌ی تقسیم مرئی یا نامرئی کشور است که هر از چند گاهی در محافل روشنفکری با شور و شوق فزاینده‌ای مطرح می‌شود.

4 ـ تبدیل شدن نهادهای جامعه مدنی به مؤسسات و شرکت‌های شخصی

گزارش‌ها نشان می‌دهد که در ده سال گذشته میلیاردها دالر برای تقویت جامعه‌ی مدنی مصرف شده است؛ زیرا که اعتقاد بر این بوده که حمایت از این نهادها می‌تواند به گسترش و نهادینه‌سازی مردم‌سالاری و حقوق بشر کمک کند. ولی اکنون در عمل دیده می‌شود که این مؤسسات که هر یک سالانه میلیون‌ها دالر را جذب می‌کنند، به شرکت‌هایی شخصی تبدیل شده اند که کارآیی چندانی برای تحقق اهداف مورد نظر نداشته اند.

این نهادهای شرکتی و انجویی، نه تنها به شکل‌گیری یک جامعه‌ی مدنی زنده، پویا و کارآ کمک نکرده اند، بلکه خود آن‌ها نیز در مُرداب فساد گسترده‌ی مالی و اداری تا گلو گیر مانده و یکی از عوامل مهم افتادن نام افغانستان به پایین‌ترین مکان فهرست کشورهای پاکیزه از فساد اداری قرار گرفته اند.

با توجه به آن چه تا در بالا ذکر شد، «اتاق فکر» کار خود را روی تدوین یک راهبرد توسعه‌ی سیاسی آغاز کرده و با تمرکز بر ارائه‌ی راهکارهایی مؤثر برای متوازن‌ساختن جنبه‌ی مادی و معنوی روند حرکت کشور به سوی مردم‌سالاری و نهادینه‌سازی ارزش‌های آن ادامه می‌دهد.

در نشست‌های اخیر این اتاق، بحث‌ها روی مبانی مردم‌سالاری و ارزش‌های مغفول‌مانده در صحنه‌ی اندیشه و سیاست کشور با شرکت استادان دانشگاه، روزنامه‌نگاران، دانشجویان،‌ فرهنگیان و سیاست‌مداران به مراحل پایانی خود رسیده و در هفته‌های پیش رو، انتظار می‌رود که پس از اتمام بحث‌های دانشگاهی، نوبت به ترسیم خط مشی مشخص برای بازگرداندن تعادل به روند حرکت مردم‌سالاری در کشور برسد.

…………………………………………………………………………………………………………………………..

نکته‌ها:

1 – اتاق فکر، افزون بر آن که می‌کوشد یک استراتژی توسعه‌ی سیاسی را تدوین کند، در پی آن است که کار فکری منسجمی را انجام دهد؛ زیرا این اتاق بر این باور است که همه‌ی مشکلات گذشته و کنونی، برخاسته از نبودِ پایه‌های فکری برای جریان‌ها، احزاب و ــ‌حتاــ کشور می‌باشد.

2 – اتاق فکر باور دارد که همه‌ی جریان‌ها باید در ساختن این کشور سهیم شوند، اما برای  شرکت فعالِ نسل نو و پس از جنگ، اهمیت فراوانی قایل است؛ زیرا این نسل بیش از دیگران برای سازگاری با جهان مدرن و ارزش‌های نوین در جوامع مردم‌سالار، آمادگی دارد و برای سوق دادن کشور به سوی آبادانی و پیشرفت، مصمم‌تر و جدی‌تر از نسل‌های بزرگ‌سال و کهن‌سال است.

3 – با آن که « گردش نخبگان» در رأس ارزش‌های «مردم‌سالاری» جا دارد و در کشورهای پیشرفته‌ی عصر ما ـ‌تا حدودی‌ـ این ارزش نهادینه شده است ولی در کشور ما سنت همچنان بر مدرنیته حاکم است و از همین‌ رو، «چرخه‌ی نخبگان» از گردش باز مانده است.

اگر این وضعیت به همین شکل ادامه یابد، نباید توقع داشت که به این زودی، فضای انسداد در چرخش نخبگان در هم خواهد شکست تا نخبه‌سالاری بتواند جایگزین قبیله‌گرایی و قوم‌محوری شود.

از همین رو، اتاق فکر تلاش می‌کند که برای نخستین بار، این چرخه به گردش آید و این روند ـ‌سرانجام‌ـ در نظام ما نهادینه شود تا «گردش قدرت» جایگزین «قدرت میراثی» گردد.

4 – اتاق فکر نه افراط را بر می‌تابد و نه تفریط را می‌پذیرد؛ بلکه میانه‌روی را در پیش می‌گیرد.

این اصل (میانه‌روی) انسان‌های خردمند، اندیشمند و دانشمند را متوجه این نکته می‌کند که مُدارا، تساهل، تسامح، همدیگرپذیری و ارج‌گزاری به همه‌ی فرهنگ‌ها، زبان‌ها، ادیان، مذاهب، مکاتب فکری، از لازمه‌ی زیستن در جهان مدرن و در یک کشور چندفرهنگی، چندزبانی و چندقومی است. سرگذشت پرپیچ و خم انسان در درازای تاریخ نشان می‌دهد که بسیاری از برخوردها و نبردهای خونین میان جوامع و حکومت‌ها، برخاسته از تعصب‌های خشک و بی‌پایه و نبودِ روحیه‌ی تحمل و بردباری و بی‌احترامی به فرهنگ‌ها، زبان‌ها، نژادها و باورهای یکدیگر بوده است.

5-  احترام به مقام انسان و برابری همه‌ی انسان‌های روی زمین ـ‌بدون درنظرداشتِ نژاد، زبان، رنگ، فرهنگ، چهره، اندیشه و عقیده‌‌ـ محور منظومه‌ی فکری و کاری این نهاد را تشکیل می‌دهد.